Modelovereenkomst voor ZZP’ers: de nieuwe VAR

Modelovereenkomst voor zzp’ers vervangt de VAR

De VAR-verklaring voor zzp’ers is sinds 1 mei 2016 vervangen door een nieuw systeem van modelovereenkomsten. Inmiddels ontwikkelt het kabinet-Rutte III een alternatief voor de wet DBA. Wat houdt deze nieuwe maatregel in? En wat zijn de consequenties voor zelfstandige ondernemers?

Let op: Minister Koolmees van Sociale Zaken wil dat de wet DBA en de modelovereenkomst vanaf 2021 vervangen wordt door een webmodule: de opdrachtgeversverklaring. Lees hier alles over de plannen.

De Belastingdienst worstelt al jaren met de aanpak van schijnzelfstandigheid onder zzp’ers. Dit zijn zelfstandige ondernemers die wel een VAR-verklaring hadden, maar eigenlijk alleen op papier zelfstandig zijn. Ze werken voor één opdrachtgever en doen feitelijk niets anders dan de medewerkers die in loondienst zijn.

De opdrachtgever hoefde voor deze freelancers geen loonheffing af te dragen en de opdrachtnemer kreeg belastingvoordeel in de vorm van  starters- en zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling.

In de praktijk bleek de VAR-verklaring deze schijnzelfstandigheid niet afdoende tegen te gaan. Daarom werd de VAR-verklaring afgeschaft en moesten nieuwe modelovereenkomsten tussen opdrachtgever en -nemer deze vervangen.

Modelovereenkomst voor zzp’ers

Deze modelovereenkomsten moesten eerst worden goedgekeurd door de Belastingdienst en zouden dan opdrachtgevers vooraf al zekerheid bieden over de gevolgen voor loonheffing.

Waar in de vroegere situatie alleen de zzp’er aansprakelijk was voor schijnzelfstandigheid, zijn dat sinds 1 mei 2016 opdrachtnemer én opdrachtgever.

Zij zijn nu beiden verantwoordelijk voor de arbeidsrelatie en daardoor ook allebei aansprakelijk te stellen als de Belastingdienst achteraf toch een loondienstverband constateert.

De modelovereenkomsten worden per sector opgesteld en op de website van de Belastingdienst gepubliceerd. Zzp'ers en bedrijven kunnen de contracten downloaden, invullen en (her)gebruiken.

Naast de modelovereenkomsten is het voor de opdrachtgever ook mogelijk om voor alle opdrachtnemers tegelijk een eigen overeenkomst op te stellen voor soortgelijk werk. Na goedkeuring door de Belastingdienst is ook dit contract opnieuw te gebruiken.

Helemaal nieuw is dit laatste idee overigens niet. Veel bedrijven maakten al gebruik van raamovereenkomsten die ze aan zzp’ers voorlegden - alleen werden deze contracten niet door de Belastingdienst beoordeeld.

De beoordeling van een modelovereenkomsten zegt overigens niets over hoe de Belastingdienst naar de inkomsten van de zzp’er kijkt. Pas bij het beoordelen van de aangifte inkomstenbelasting bepaalt de fiscus of jouw inkomsten als winst uit onderneming of als resultaat uit overige werkzaamheden worden beoordeeld. Het werken volgens een voorbeeldovereenkomst zegt dus alleen iets over de loonheffingen en niets over het ondernemerschap van de opdrachtnemer.

Waarom moest de VAR weg?

Even het geheugen opfrissen. De VAR (voluit Verklaring Arbeidsrelatie) was een document van de Belastingdienst dat duidelijkheid verschafte over de werkrelatie tussen opdrachtgevers en -nemers. De opdrachtgever wist op deze manier bijvoorbeeld sneller of hij gedurende de opdracht wel of geen loonheffingen moest inhouden.

Een VAR aanvragen was niet verplicht, maar opdrachtgevers vroegen er bijna altijd om. Zonder kreeg je bijna geen opdrachten en daarom maakte bijna iedere (startende) ondernemer er gebruik van.

Volgens toenmalig staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën werkte dat VAR-systeem schijnzelfstandigheid in de hand. Schijnzelfstandigen zijn zelfstandigen die vrijwel continu voor één opdrachtgever werken. Eigenlijk zijn ze gewoon een werknemer van het bedrijf. Als de fiscus hierachter kwam, kreeg de opdrachtnemer meestal een boete en een naheffing wegens misgelopen belastingafdracht.

De risico's van zo'n samenwerkingsverband lagen dus uitsluitend bij de opdrachtnemer. De  opdrachtgever - die onterecht geen werkgeverspremies afdroeg - ging in veel gevallen vrijuit.

De fiscus heeft de afgelopen jaren al in verschillende sectoren ingegrepen: zzp’ers mogen bijvoorbeeld niet meer als docent werken en ook in de zorg is de controle aangescherpt. 

Wat is er gebeurd met de BGL?

Oorspronkelijk was het plan om de VAR-verklaring om te zetten in de Beschikking Geen Loonheffingen (BGL). Deze nieuwe module moest constructies die schijnzelfstandigheid in de hand werkten, beter tegengaan. Met de BGL zouden zowel de opdrachtnemer als opdrachtgever verantwoordelijk worden gehouden voor de beoordeling van de arbeidsrelatie. Nadeel was dat je als zzp’er voor iedere opdracht een afzonderlijke overeenkomst moest sluiten.

Het plan leidde tot een spervuur aan kritiek, van zzp’ers en werkgevers, omdat de invoering van de BGL een enorme administratieve rompslomp zou opleveren. In overleg met de Tweede Kamer en diverse maatschappelijke organisaties is de staatssecretaris daarom op zoek gegaan naar een beter alternatief: dat werd de modelovereenkomst. 

Wat is het verschil tussen modelovereenkomst en BGL?

In tegenstelling tot de BGL zou er duidelijker onderscheid gemaakt worden tussen de verschillende sectoren. Er werden zo'n veertig sectorspecifieke plus een paar algemene overeenkomsten op de site van de Belastingdienst gepubliceerd.

Zowel zelfstandige professionals als opdrachtgevers konden hier gebruik van maken. Als bouwvakker hoefde je dus niet meer voor iedere opdracht een ander contract op te stellen. Je downloadt steeds hetzelfde (bouw)document en verandert de naam van de opdrachtgever en de werkzaamheden.

Had je later in dat jaar nog een klus bij deze opdrachtgever, dan kon je direct weer aan de slag. Met name in sectoren waarin risico's van schijnconstructies groot zijn, zou strenger worden getoetst.  

Wat zijn de gevolgen voor schijnzelfstandigen?

Zo’n goedgekeurde modelovereenkomst mocht dan de zekerheid geven dat een opdrachtgever geen loonheffing hoefde af te dragen, dit gold uiteraard alleen als de regels ook worden nageleefd. Als bleek dat er toch sprake is van een dienstbetrekking, kon de Belastingdienst een naheffing opleggen voor de verschuldigde loonheffingen. Nu dus ook aan de opdrachtgever. 

Alternatief wet DBA

De handhaving op de wet DBA en de zzp modelovereenkomsten is de afgelopen jaren steeds uitgesteld en het kabinet-Rutte III gaat deze zelfs schrappen. 

Het kabinet broedt nu op een alternatief, dat in 2021 concreet moet zijn: de opdrachtgeversverklaring. Dit is een webmodule waarin opdrachtgevers de aard van een samenwerking met een zzp'er vastleggen. 

Vanwege deze onduidelijkheden werd door het kabinet besloten tot 1 januari 2021 geen boetes of naheffingen te geven bij een overtreding. Inmiddels is het beleid aangepast, en wordt er door de Belastingdienst sinds oktober 2019 dus scherper toezicht gehouden op schijnzelfstandigheid.

Tips van de redactie

Freelancer zijn en ondernemen: zo zit dat
Een bedrijf starten: waar begin je?
ZZP'er worden: zo doe je dat

Bijgewerkt op: 23-01-2020

Wat vind je van dit artikel?

x8
x10

Fijn dat je dit interessant vond. Wekelijks ondernemerstips ontvangen?

Lees meer

Het kabinet wil vanaf 2021 de opdrachtgeversverklaring invoeren. Dit is een webmodule waarin opdrachtgevers de aard van een samenwerking met een zzp'er vastleggen. Deze verklaring omtrent de arbeidsrelatie van zzp'ers met opdrachtgevers begon ooit met de VAR-verklaring, die vier varianten kende.

marieke
marieke

Als je in de WW zit en betaald werk wilt vinden, heb je twee opties: solliciteren naar een nieuwe baan of een bedrijf starten. Het UWV biedt onder meer de mogelijkheid om een bedrijf te starten met behoud van uitkering: zo start je vanuit de WW.

Starten vanuit de WW in 7 stappen
Starten vanuit de WW in 7 stappen

VAR verklaring / Wet DBA

Vroeger werkte je als zzp'er vaak op basis van een VAR-verklaring. Met een geldige VAR toonde je aan dat er geen sprake was van een vaste dienstbetrekking tussen jou en de opdrachtgever.

Opvolger VAR - wet DBA - lijkt van de baan

Omdat dit in de praktijk voor de Belastingdienst moeilijk te controleren bleek, werd op 1 mei 2016 een nieuw systeem van modelovereenkomsten ingevoerd. De wetswijziging veroorzaakte veel onzekerheid bij zzp'ers én opdrachtgevers over de mogelijk nadelige financiële gevolgen.

Rutte 3 wil opdrachtgeversverklaring 

Het kabinet Rutte 3 wil niet verder met de wet DBA. Wel willen ze op een andere manier schijnzelfstandigheid voorkomen: ‘Het is belangrijk dat zzp-ers om de juiste redenen kiezen voor het zzp-schap en er niet eigenlijk sprake is van een arbeidsrelatie.’ 

Zo mag er bijvoorbeeld bij zzp’ers geen sprake zijn van een ‘gezagsverhouding’. De wet DBA van Rutte 2 strandde onder andere op dit punt, want hoe beoordeel je dat. Het bleek voor oprachtgevers te ingewikkeld om dit in de modelovereenkomst goed en logisch vast te leggen. 

Zzp’er of arbeidsrelatie: meer meetbare criteria

Het kabinet wil meer duidelijkheid scheppen over wanneer je echt zzp'er bent of wanneer het een verkapt dienstverband is. Is je uurtarief bijvoorbeeld heel laag? Dan gaat de belastingdienst ervan uit dat je eigenlijk een contract zou moeten krijgen.

Opdrachtgeversverklaring

Met een online ‘opdrachtgeversklaring’ kan een opdrachtgever straks invullen wat voor type arbeidsrelatie er is met een zzp’er. Dit moet eenvoudiger zijn dan het bij de VAR en modelovereenkomst (wet DBA) was.

Minimumuurtarief

Een van de criteria wordt het uurtarief, als het aan Rutte 3 ligt. Het minimum uurtarief zal naar verwachting veel schijnzelfstandigheid oplossen, omdat die juist bij lage tarieven veel voorkomt. Denk aan schijnzelfstandigheid in de bouw of schoonmaak. 

Lees hier meer over de plannen tot 2021.

Created with Sketch.

Gratis tips voor ondernemers ontvangen?

Dat kan met de wekelijkse nieuwsbrief van IkGaStarten. Meld je gratis aan en start nóg sterker!
 

Ja ik wil die tips >

Created with Sketch.

Maak een ijzersterke start

Ga aan de slag met de Startversterker. Een gratis tool voor startende ondernemers. 
 

  • tests, must-do's, tips en expert-inzichten
  • in je eigen tempo, waar en wanneer jij wil
  • houd bij hoe sterk je van start gaat​

Naar de Startversterker >

Goed bezig: ruim 6.817 ondernemers zijn al sterker gestart

Meld je aan

Haal alles uit de Startversterker. Bewaar artikelen, notities en checklists. Werk aan een ijzersterke start. In je eigen tempo, waar en wanneer jij wil.